Білім саласындағы тексеру: СҚО-дағы бақылау қорытындысы
Білім сапасы – кез келген өңірдің және жалпы мемлекет дамуының басты көрсеткіші. Осы орайда, оқу орындарындағы білім беру процесінің заңнамаға және мемлекеттік стандарттарға сәйкестігін қадағалау маңызды рөл атқарады. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Солтүстік Қазақстан облысында білім беру сапасын қамтамасыз ету мақсатында ауқымды білім саласындағы тексеру шаралары жүргізілді.
Ресми деректерге сүйенсек, жылдың алғашқы жартысында 11 білім беру ұйымында бару арқылы профилактикалық бақылау іске асырылған. Сонымен қатар, 4 білім беру бөлімінде білім беруді басқару органдарын жоспарлы тексеру ұйымдастырылып, 21 білім беру ұйымында бұған дейінгі мемлекеттік аттестаттау барысында табылған кемшіліктердің жойылуы қадағаланған. 6 білім беру ұйымында профилактикалық бақылау, 1 ұйымда өтініш бойынша жоспардан тыс тексеру барысында анықталған бұзушылықтардың жойылуы бақылауға алынды. Ал Солтүстік Қазақстан облысы Прокуратурасының талабы бойынша 5 білім беру ұйымында жоспардан тыс тексерулер жүргізілген. Айта кететін жайт, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттаудан өткізу жоспарланбаған.
Профилактикалық бақылау: қай мектептер тексерілді?
Мемлекеттік бақылаудың басты құралдарының бірі – бару арқылы профилактикалық бақылау жүргізу. Бұл шара 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында мемлекеттік аттестаттау кезінде анықталған олқылықтарды уақытылы жоймаған 11 (он бір) мектепке бағытталды.
Тізімге енген оқу орындары мыналар: Тимирязев ауданынан Белоградов және Хмельницкий орта мектептері. Уәлиханов ауданынан Береке, Аққұдық, Шағырсай негізгі мектептері мен Қаратерек орта мектебі тексерілді. Сондай-ақ, Мағжан Жұмабаев ауданындағы Колосов негізгі орта мектебі, Молодежный бастауыш мектебі және Қарағанды орта мектебі бақылауға ілікті. Бұған қоса, Ақжар ауданының Қызылту және Ұялы орта мектептеріне мамандар барды.
Бұл мектептерді профилактикалық бақылау тізіміне қосуға Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарының (МЖМБС) өрескел, жойылмаған бұзушылықтары негіз болған.
Мектептердегі негізгі бұзушылықтар: сапасыз білімнің себептері неде?
Тексеру барысында анықталғандай, мектептердегі бұзушылықтар спектрі өте кең. Мәселен, 1 мектепте сабақ беретін мұғалімдердің тиісті бейін бойынша педагогикалық немесе өзге де кәсіптік білімі болмай шыққан. 5 мектепте педагог-сарапшылар, педагог-зерттеушілер және педагог-шеберлер үлесі нормативтік талаптарға сай болмаған. Ал 1 мектептің директоры басшы ретінде аттестаттаудан өту мерзімін бұзған.
Балалардың қауіпсіздігі мен денсаулығына қатысты олқылықтар да тіркелді. Атап айтқанда, 2 мектептің оқу үй-жайларында санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды жоқ болса, 1 мектеп өрт қауіпсіздігі ережелеріне мүлдем жауап бермеген. Оған қоса, денсаулық сақтау ұйымымен білім алушыларды медициналық қызметпен қамтамасыз ету туралы шарт ұсынылмаған, асханаға санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды алынбаған.
Оқу бағдарламалары мен жабдықталу мәселесінде де проблемалар жетерлік. 3 мектепте «Өмір қауіпсіздігінің негіздері», 2 мектепте «Жол жүру қағидалары» міндетті оқу курстарын жүзеге асыруда бұзушылықтар орын алған. Сонымен қатар, 3 мектептің оқу әдебиеті қоры бекітілген №216 бұйрық талаптарына сәйкес келмейді. 1 мектепте физика, химия, биология сияқты күрделі пәндер бойынша оқу-лабораториялық жабдықтар мүлдем жоқ. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға оқытуды ұйымдастыруда 1 мектепте заң бұзушылық табылған. Мектепке дейінгі шағын орталықтардың қызметінде де олқылықтар көп: 4 мектепте шағын орталықта маман емес адамдар жұмыс істейді, штат кестесі үлгілік штаттарға сай емес, дамытушы ортаны аймақтарға бөлу ұйымдастырылмаған.
Профилактикалық бақылау нәтижесінде 11 мектептің 9-ы (81,8%) табылған кемшіліктерді жойып, мемлекеттік аттестаттаудан сәтті өтті. Бірақ Уәлиханов ауданындағы Қаратерек орта мектебі мен М. Жұмабаев ауданындағы Молодежный бастауыш мектебі білім беру стандарттарының бұзылуын әлі күнге дейін жойған жоқ. Тексерілген 11 мектептің 10-ында (90,9%) тексеру парақтарының талаптарын бұзу фактілері анықталды. Бақылау қорытындысымен заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы 10 ұйғарым беріліп, кей мектептерде бұзушылықтар жойылса, кейбірінің мерзімі әлі аяқталмаған.
Білім бөлімдерін жоспарлы тексеру не көрсетті?
2026 жылға облыстың 4 білім бөліміне (М. Жұмабаев, Мамлют, Аққайың, Қызылжар аудандары) жоспарлы тексеру жүргізу жоспарланып, барлық тексерулер бірінші жартыжылдықта өтті. Тексеру қорытындысы бойынша 3 ауданның (М. Жұмабаев, Мамлют, Аққайың) қызметінде заңнама талаптарын бұзу деректері әшкереленді. Тек Қызылжар ауданының білім бөлімі ғана «Білім туралы» заңның талаптарын бұзбағаны анықталды.
М. Жұмабаев ауданының білім бөлімінде мемлекеттік үлгідегі құжаттардың бланкілеріне тапсырыс беру, есепке алу және сақтау ережелерін дөрекі түрде бұзу фактілері тіркелді. Бланкілерді дайындауға шамадан тыс тапсырыс беріліп, оларды алуға және сақтауға жауапты маман бекітілмеген, жоғалған бланкілердің орнына жаңасын беру дұрыс жүргізілмейтіні белгілі болды. Оған қоса, аудандағы 6 орта білім беру ұйымында бірінші басшының бос лауазымының міндеттерін орындау алты айдан астам уақыт бойы жүзеге асырылып келген.
Аққайың ауданында 5 мектептің мектепке дейінгі шағын орталықтарында штаттық кестеде медициналық қызметкер жоқ, бұл тәрбиеленушілерге тиісті медициналық қызмет көрсетуді қамтамасыз етпейді. Сонымен бірге, 2024 және 2025 жылдардағы аттестаттардың телнұсқаларын беру журналдарында алушылардың деректері мен қолдары болмай шықты. Мамлют ауданында да осыған ұқсас құжаттамалық қателіктер орын алған: есепке алу кітабының нысандары министрдің бұйрығымен бекітілген қатаң есептілік құжаттарының нысандарына сәйкес келмейді. Бұдан бөлек, Мамлют ауданында білім беру мониторингі толық көлемде жүзеге асырылмайды, оны жүргізуге жүйелі көзқарас жоқ екені байқалды.
Прокуратура іске араласты: жоспардан тыс тексерулер
Жыл басынан бері жеке тұлғалардың өтініштері негізінде екі білім беру ұйымында (Тайынша ауданы Мақашев ОМ және М. Жұмабаев ауданы Медвежин ОМ) жоспардан тыс тексеру өтіп, онда білім беру саласындағы заңнаманың бұзылуы анықталған жоқ.
Алайда, Солтүстік Қазақстан облысы прокуратурасының талабы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің жанында орналасқан 5 ұйымда арнайы тексерулер ұйымдастырылды. Тізімге Айыртау ауданындағы Рудный орта мектебі (№51 мекемедегі оқу-консультациялық пункт), Петропавл қаласының жалпы білім беретін кешкі орта мектебі (№48 мекеме), Петропавл кәсіптік колледжі (№50 мекемеде орналасып, №48 мекемеде оқыту жүргізеді), Саумалкөл ауылының агротехникалық колледжі (№51 мекемеде оқыту жүргізеді) және Солтүстік Қазақстан кәсіптік даярлық және сервис колледжі (№48 және №50 мекемелерде оқыту жүргізеді) кірді.
Тексеру нәтижесінде бұл ұйымдардың барлығында лауазымды тұлғаларға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалды. ӘҚБтК-нің 409-бабы 4-бөлігінің 1-тармақшасы (білім беру ұйымының үлгілік қызмет қағидаларын сақтамау) бойынша хаттамалар толтырылып, әрқайсысына 10 (он) АЕК мөлшерінде айыппұл салынды. Бірінші жартыжылдықтың соңына қарай екі ұйым («Солтүстік Қазақстан кәсіптік даярлау және сервис колледжі» ЖМ, «Петропавл кәсіптік колледжі» КММ) қателіктерін түзеп үлгерді. Қалған ұйымдар үшін жою мерзімі әлі келген жоқ.
Түйіндеме
Қорыта айтқанда, 2026 жылдың алғашқы жартысындағы мемлекеттік бақылау шаралары өңірдегі білім беру жүйесінің осал тұстарын айқын көрсетті. Оқу бағдарламаларының орындалмауынан бастап, басқару органдарындағы құжат айналымының бұзылуына дейінгі мәселелер білім сапасына тікелей кері әсерін тигізеді. Бақылау шараларының басты мақсаты – тек кемшілікті табу немесе жазалау емес, білім беру стандарттарын қалпына келтіру арқылы жас ұрпаққа қауіпсіз әрі лайықты білім беру ортасын қалыптастыру. Алдағы уақытта бұл бағыттағы тексеру жұмыстары мен олқылықтарды жою процесі қатаң қадағалауда болады.
Ұқсас материал: Түркістан облысының білім сапасы: 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы бақылау және нәтижелер
Біз аттестаттау талаптарына сай келетін сайт жасаумен айналысамыз.
Бонус ретінде аттестауға қажет барлық құжаттар тізімін анықтап онлайн дискке(Google Drive, Яндекс Диск т.т.) жүктеп береміз.
Біздің телефон(WhatsApp): +7 776 547 1639