Білім беру ұйымдарында өзін-өзі бағалауды қалай дұрыс ұйымдастыру керек: толық нұсқаулық

Білім беру мекемесінің сапалы жұмыс істеуі және мемлекеттік стандарттарға сай болуы — кез келген басшының басты міндеті. Осы мақсатта әрбір оқу орны тұрақты түрде өзін-өзі бағалаудан өтіп тұруы тиіс. Бұл процесс «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңына және Оқу-ағарту Министрінің 2022 жылғы 5 желтоқсандағы № 486 бұйрығымен бекітілген бағалау өлшемшарттарына негізделіп жүзеге асырылады.

Бұл әдістемелік ұсынымдардың басты мақсаты — өзін-өзі бағалауды ұйымдастыру кезінде барлық мекемелер үшін бірыңғай тәсіл мен ашықтықты қамтамасыз ету.

1. Өзін-өзі бағалаудың негізгі бағыттары

Оқу орны өзінің қызметін талдаған кезде мынадай 6 негізгі бағытқа назар аударуы міндетті:

1. Білім беру ұйымдарының мақсаты, міндеттері мен құндылықтарының айқындығы.
2. Оқыту және білім беру процесінің сапасы.
3. Білікті қызметкерлердің (педагог кадрлардың) болуы.
4. Баршаға бірдей қолжетімді білім беру үшін тиісті жағдайлардың жасалуы.
5. Білім алушылардың (оқушылардың, студенттердің, тәрбиеленушілердің) қауіпсіздігін толық қамтамасыз ету.
6. Тиімді оқытуға ықпал ететін заманауи материалдық-техникалық базаның жай-күйі.

Сонымен қатар, бұл талдау Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарт (МЖМБС) талаптарына сай жүргізіледі. Оның ішінде оқу нәтижелеріне бағдарланған мазмұн, оқу жүктемесінің көлемі, білім алушылардың даярлық деңгейі және оқу мерзімі тексеріледі. Бұл талдау кезінде арнайы Бағалау өлшемшарттары пайдаланылады.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарының өзін-өзі бағалау құрылымы

2. Бағалау комиссиясын құру және жұмысты жоспарлау

Өзін-өзі бағалау процесін мекеме ішінде арнайы құрылған комиссия жүргізеді.

• Комиссия құрамы: Комиссия кемінде бес адамнан (міндетті түрде тақ сан) тұруы керек. Ал оқушы саны аз, шағын жинақты мектептер үшін комиссия мүшелерінің саны кемінде үш адам болуына рұқсат етіледі.
• Төраға: Комиссия төрағасы ретінде білім беру ұйымының бірінші басшысы (директор, меңгеруші) тағайындалады. Ол процесті жалпы жоспарлайды, басшылық жасайды және мүшелер арасында нақты тапсырмаларды бөледі.

Бағалау мерзімдері қалай бөлінеді?

• Жыл сайынғы бағалау: Әр оқу жылының қорытындысы бойынша жүргізіледі. Бұл кезде оқу нәтижелерін бағалау рәсімі (тестілеу) өткізілмейді, бағаланатын кезең ретінде толық оқу жылы алынады.
• Мемлекеттік аттестаттау алдындағы бағалау: Бұл өте жауапты кезең. Мұнда оқыту нәтижелерін бағалау рәсімі міндетті түрде қолданылады. Бағаланатын кезең ретінде аттестаттау басталғанға дейінгі бір ай бұрынғы уақыт, алдыңғы екі оқу жылы және ағымдағы оқу жылы алынады.

3. Мемлекеттік аттестаттау алдындағы дайындық алгоритмі

Егер мекеме мемлекеттік аттестаттаудан өткелі жатса, өзін-өзі бағалау бірнеше маңызды қадамдардан тұрады:

1. Аттестаттауға кемінде екі ай қалғанда педагогикалық кеңес өткізіліп, жұмыс жоспарланады.
2. Тестілеуге он күн қалғанда уәкілетті ұйымға бітіруші сыныптардың тізімі мен тестілеу кестесі ұсынылады.
3. Тестілеу кезінде бақылаушылардың қатысуы үшін уәкілетті органға өтінішхат жолданады.
4. Ата-аналар, педагогтер және оқушылар арасында онлайн сауалнама жүргізу үшін өтініш беріледі.
5. Колледждер (ТжКБ) үшін өндірістік практика базаларының және олардың басшыларының тізімі ұсынылады.
6. Осыдан кейін комиссия бағалау өлшемшарттарына сәйкес өлшеу жүргізіп, қорытынды баға қояды және есеп жасайды.

4. Оқу нәтижелерін бағалау (Компьютерлік тестілеу)

Мектептерде білім алушылардың даярлық деңгейін тексеру үшін 4 және 9-сынып оқушылары арасында оқыту нәтижелерін бағалау жүргізіледі. Егер мектепте бұл сыныптар болмаса, тестілеу жоғары сынып оқушыларымен өткізіледі.

Тестілеудің шарттары:

• Тестілеу кешенді түрде, электрондық (компьютерлік) форматта өтеді.
• Тест мектептің компьютерлік сыныптарында бейнебақылау камералары мен интернет желісі арқылы өтеді. Шағын жинақты мектептерде USB-флэшка арқылы бағдарлама орнатуға болады.
• Тестілеу ашық өтуі үшін оған міндетті түрде уәкілетті органның бақылаушылары қатысады және толық процесс аудио-бейнежазбаға түсіріледі.
• Оқушылардың кемінде 90%-ы қатысуы шарт (түлектер саны 10-нан аз болса, 80%).

Қатаң ережелер: Оқушыларға шпаргалка, оқулықтар, ұялы телефондар, планшеттер, смарт-сағаттар, құлаққаптар (сымды/сымсыз) және басқа да байланыс құралдарын кіргізуге қатаң тыйым салынады. Тест сұрақтарын суретке түсіруге немесе желіге таратуға болмайды. Бөгде адам табылса, оқушының нәтижесі жойылып, «0» балл қойылады.

Бағалау шкаласы: Нәтиже 5 балдық жүйемен бағаланады және апелляция қарастырылмаған. Мектеп тесттен сәтті өтті деп есептелуі үшін, оқушылардың кемінде 40%-ы «қанағаттанарлық» бағадан төмен емес нәтиже көрсетуі керек.

• «Өте жақсы» — 85-100%
• «Жақсы» — 65-84%
• «Қанағаттанарлық» — 40-64%
• «Қанағаттанарлықсыз» — 40%-дан аз.

5. Сауалнама жүргізу талаптары

Білім беру қызметтерінің сапасын шынайы бағалау үшін барлық қатысушылардан онлайн форматта сауалнама алынады:

• Балабақшаларда: Педагогтер және ата-аналар (заңды өкілдер).
• Мектептерде: Педагогтер, оқушылар және 4, 9-сынып оқушыларының ата-аналары.
• Колледждерде: Педагогтер, жұмыс берушілер, практика базаларының басшылары және бітіруші курс студенттері.

Сауалнаманың объективтілігін қамтамасыз ету үшін респонденттердің (ата-аналар, мұғалімдер, оқушылар) кемінде 90%-ы сауалнамаға қатысуы міндетті.

6. Қорытындылау және есеп беру

Барлық процедуралар аяқталған соң, комиссия арнайы қорытынды есеп жасайды. Бұл есеп білім беру деңгейлері, мамандықтар және бағыттар бойынша ресімделеді.

Қызметтің деңгейін анықтау үшін өлшеуіштер қолданылып, арнайы балл беріледі:

• «Үлгілі» — 5 балл
• «Жақсы» — 4 балл
• «Жақсартуды талап ететін» — 3 балл
• «Төмен» — 2 балл.

Дайын болған есеп педагогикалық кеңесте қаралады және барлық ұжымның назарына ұсынылады. Сондай-ақ, мекеме басшысы осы нәтижелер бойынша қамқоршылық кеңес алдында есеп береді. Ең бастысы, мемлекеттік аттестаттауға кемінде бір ай қалғанда, бұл қорытынды есеп білім беру ұйымының ресми интернет-ресурсында (сайтында) ашық түрде жариялануы тиіс.

Қорытындылай келе, өзін-өзі бағалау — тек тексеріс үшін жасалатын қағазбастылық емес, бұл білім беру мекемесінің өз мықты тұстары мен кемшіліктерін көріп, дамудың жаңа баспалдағына көтерілуіне мүмкіндік беретін маңызды құрал. Осы нұсқаулықты қатаң сақтау мекеменің мемлекеттік аттестаттаудан сәтті өтуіне толық кепілдік береді десек қателеспейміз.

Ұқсас материал: Мемлекеттік аттестауға қолдау көрсету: Білім беру ұйымдарына арналған кешенді веб-шешімдер (2026 жыл)